Czy moje dziecko ma ADHD?

ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) występuje u ludzi na całym świecie niezależnie od kultury, norm społecznych czy szerokości geograficznej. Dotyka on około 5% dzieci, natomiast znacznie większa ich grupa wykazuje cechy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej — pewien sposób funkcjonowania charakterystyczny dla ADHD.

Czasem jako rodzice możemy czuć się zagubieni, gdyż termin ADHD jest używany potocznie w sytuacji gdy dziecko jest niespokojne, nieuważne, nie przewiduje konsekwencji swoich działań, ma żywy temperament, zachowuje się agresywnie lub łamie normy i zasady. Jednak aby rozpoznać ADHD konieczne jest stwierdzenie trzech osiowych objawów:

• zaburzenie koncentracji uwagi
• nadruchliwość
• nadmierna impulsywność

Ponadto nasilenie objawów musi być większe niż „normalny" obraz danej cechy u dzieci w tym samym wieku. Występujące objawy muszą powodować pogorszenie funkcjonowania — np. w związku z nadmierną impulsywnością dziecko ma kłopoty w relacjach rówieśniczych. Objawy muszą występować od lat i pojawić się przed 7. rokiem życia, i nie mogą być częścią innego zaburzenia.

Postawienie diagnozy wymaga pogłębionego wywiadu z rodzicami i nauczycielami, obserwacji dziecka podczas kilkukrotnych spotkań — procedura zajmuje nieco czasu i wymaga zaangażowania rodziców, nauczycieli i diagnosty.

Dziecko nadpobudliwe nie ma czegoś za dużo — np. energii lub emocji. Wręcz przeciwnie: ma za mało zdolności do samokontroli i hamowania swojego zachowania. Przez to reaguje szybko, bezmyślnie, nieadekwatnie do sytuacji i pakuje się w kłopoty.

Warto pamiętać, że jeśli objawy nadpobudliwości występują tylko w pewnych okolicznościach, prawdopodobnie nie jest to ADHD i warto szukać przyczyn, dlaczego u dziecka pojawiają się objawy właśnie w tych okolicznościach.

Przez wiele lat uznawano, że przyczyną ADHD jest nieprawidłowa sytuacja domowa lub błędy wychowawcze rodziców. Dziś na podstawie wielu badań wiemy, że około 40% dzieci z ADHD ma rodziców z rozpoznaniem zespołu nadpobudliwości w dorosłym życiu, a u 71% krewnych występowały lub występują podobne objawy. U osób z ADHD odkryto też zmiany w obrazowaniu mózgu w obszarze jego budowy i funkcjonowania.

Należy jednak pamiętać, że trudna sytuacja domowa, brak stałych norm i zasad, niestabilność emocjonalna rodziców oraz ich impulsywność mogą nasilać objawy i powodować gorsze funkcjonowanie dziecka w szkole lub przedszkolu. Rodzina ma kluczowe znaczenie w tym, jak dziecko może radzić sobie z ADHD.

Dziecko z zespołem nadpobudliwości znacząco wpływa na całą rodzinę i relacje pomiędzy jej członkami. Ważne, aby rodzice wyposażeni byli w wiedzę na temat biologicznych przyczyn trudności, a nade wszystko rozmawiali ze sobą i ustalali wspólną linię postępowania, aby stworzyć bezpieczne warunki do rozwoju w oparciu o spójne, jasne normy i zasady.

Warto pamiętać, że istnieje wiele problemów zdrowotnych i rozwojowych, które powodują, że dzieci słabo się koncentrują, są nadmiernie emocjonalne, nie słuchają — dlatego ważne jest różnicowanie diagnozy. Niezależnie od tego, czy dziecko ma zdiagnozowane ADHD czy jesteśmy w trakcie diagnozy, rodzice towarzyszą swoim pociechom w codzienności i jej blaskach i cieniach. Czasem możemy czuć się zagubieni, zawstydzeni lub ocenieni przez rodzinę i innych rodziców. Dlatego ważne jest szukanie wsparcia — zdobywanie wiedzy i poszerzanie kompetencji rodzicielskich.

Źródło: ADHD – przewodnik dla rodziców i wychowawców, Artur Kołakowski